Hanefî Fıkıh Usulünde Sünnet ve Hadis: Husâmuddîn es-Siğnâkî’nin el-Kâfî ve el-Vâfî Adlı Şerhleri Özelinde

Musa Eşit*

Öz

Türkistan’da Seyhun (Siriderya) nehri kıyısındaki Sığnak (veya Suğnak) şehrine nispetle tanınan Husâmuddîn Huseyn b. Ali b. Haccâc el-Buhârî es-Siğnâkî (ö. 714/1314), burada başlayan ilim yolculuğunu Mâverâünnehir’den Kahire’ye kadar uzanan geniş bir coğrafyada sürdürmüş ve Hanefî mezhebi reisliği mertebesine ulaşmış bir alimdir. Buhârâ’da gördüğü eğitimin ardından Bağdat, Şam, Halep ve Kahire gibi dönemin önemli ilim merkezlerinde bulunmuş, dersler vermiş ve Doğu Hanefî-Mâturîdî geleneğinin Batı’da öne çıkan temsilcilerinden biri olmuştur. Hocaları arasında Hâfızuddîn el-Kebîr el-Buhârî ve Fahruddîn el-Mâymerğî bulunan Siğnâkî, Kıvâmuddîn el-Kâkî ve Emîr Kâtib el-İtkânî gibi seçkin talebeler yetiştirmiştir. Fıkıh, kelam ve Arap dili sahaları başta olmak üzere İslâmî ilimlerin birçok alanında muhallet eserler vermiştir. Burhânuddîn el-Merğinânî’nin meşhur eseri el-Hidâye üzerine yazdığı en-Nihâye adlı şerh ile Osmanlı ilim geleneğine de tesir etmiştir.

Bu tebliğde, Siğnâkî’nin fıkıh usulündeki iki şerhi olan; Ebu’l-‘Usr el-Pezdevî’nin usul eseri Kenzu’l-Vusûl üzerine yazdığı el-Kâfî fî Şerhi Usûli’l-Pezdevî adlı eseri ile Pezdevî’nin bu eserinin muhtasarı mahiyetindeki Husâmuddîn el-Ahsîkesî’nin el-Muntehab fî Usûli’l-Mezheb’i üzerine yazdığı el-Vâfî fî Usûli’l-Fıkh adlı eseri özelinde, sünnet ve hadis yaklaşımı konu edilecektir. Çağdaş akademik yazında Siğnâkî’nin fıkıh, kelam ve dilbilgisi birikimine dair çalışmalar yapılmasına karşın, sünnet ve hadis anlayışını merkeze alan müstakil bir çalışmanın eksikliği dikkat çekmektedir. Bu boşluğu doldurmayı amaçlayan tebliğde, nitel dokümantasyon yöntemi takip edilerek birincil kaynaklar üzerinden değerlendirmeler yapılacaktır. Böylece klasik Hanefî usul geleneğindeki konumu da dikkate alınarak, Siğnâkî’nin bilhassa usulcü kimliğiyle sünnet ve hadise yaklaşımı geleneksel ve özgün yönleriyle irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Husâmuddîn es-Siğnâkî, el-Kâfî fî Şerhi Usûli’l-Pezdevî, el-Vâfî fî Usûli’l-Fıkh, Hanefî Fıkıh Usulü, Sünnet, Hadis, Türkistan.