Bu tebliğ, Türkistan ilim havzasında yetişen Hâce Muhammed Pârsâ’nın hadis birikimini, kaleme aldığı eserler üzerinden ele almayı hedeflemektedir. Araştırmada, Pârsâ’nın hadis ilmiyle kurduğu irtibat açıklığa kavuşturulmakta; onun hadisleri değerlendirme tarzını şekillendiren esaslar belirlenmektedir.

749/1348 yılında Buhara’da dünyaya gelen Hâce Muhammed Pârsâ, sağlam bir medrese tahsili görmüş, ardından Nakşbendiyye silsilesi içinde yetişerek ilmî ve tasavvufî yönleriyle temayüz etmiştir. Müderrislik ile irşad faaliyetini birlikte sürdüren Pârsâ, hadis ilmine özel bir yöneliş göstermiş; medrese ile tekke geleneğini aynı çizgide buluşturan bir âlim hüviyeti kazanmıştır.

İncelemenin sınırlarını, Pârsâ’nın hadisle doğrudan ilişkili eserleri olan el-Fusûlü’s-sitte, Hadîs-i Erbaîn, Risâle fî Silsileti Meşâyihi’l-Muhaddisîn ve Erbaûn Hadîsen belirlemektedir. Son üç eser yazma hâlinde bulunmakta olup, bu metinler esas alınarak hadislerin seçiliş tarzı, kullanım biçimi ve yorumlanış yönü değerlendirilmektedir. Özellikle zühd, takvâ, ahlâk, edep ve sünnete ittiba gibi başlıkların hadisler aracılığıyla nasıl temellendirildiği üzerinde durulmaktadır.

Yöntem olarak çalışmada metin merkezli nitel analiz esas alınmış; ele alınan eserlerdeki hadislerin konu dağılımı, kaynak tercihleri ve yorum biçimleri incelenmiştir. Bu doğrultuda rivayetlerin seçilme gerekçeleri, sunuluş tarzları ve dayandıkları düşünce zemini tahlil edilmiştir. İnceleme neticesinde, Hâce Muhammed Pârsâ’nın hadis anlayışının rivayet geleneğine bağlılık ile tasavvufî boyutu birlikte taşıyan bir karakter sergilediği görülmektedir. Hadisler, eserlerinde aktarılan bilgilerle sınırlı kalmayıp, ahlâkî olgunlaşma ve manevî terbiyenin temel dayanakları arasında yer almaktadır. Türkistan ilim geleneğinde bilgi ile hikmetin iç içe ilerlediği bir düşünce çizgisi bu çerçevede belirginlik kazanmaktadır.

Sonuç olarak, Hâce Muhammed Pârsâ’nın hadis kültürü, hadis ilmini tasavvufî bir perspektifle yorumlayan ve onu hayatı şekillendiren bir rehber olarak değerlendiren özgün bir anlayışı yansıtmaktadır. Bu yönüyle onun eserleri, hadislerin ilmî, ahlâkî ve irfânî boyutlarını birlikte değerlendiren bir yaklaşımın önemli örnekleri arasında yer almaktadır.