TÜRKİYE’DEKİ SAHİH-İ BUHÂRÎ ARAŞTIRMALARININ AKADEMİK SERÜVENİ: LİSANSÜSTÜ TEZLER ÜZERİNE BİR İNCELEME
Doç. Dr. Muhammet Ali ASAR
HBV İlahiyat Fakültesi/Hadis Anabilim Dalı
tel:05300112914
Özet
Sahîh-i Buhârî, İslam ilim tarihi boyunca titizlikle incelenen, üzerinde çok sayıda çalışma yapılan ve araştırmalara kaynaklık eden bir eserdir. Asırlar boyunca İslam araştırmacılarının ilgisine mazhar olan es-Sahîh, modern dönemde de Müslüman ilim adamlarının ve oryantalistlerin çalışmalarını yoğunlaştırdıkları önemli kaynaklardandır. es-Sahîh, Türkiye’de İslami ilimlerle iştigal eden akademisyenler tarafından da temel çalışma alanlarından biri olarak kabul edilmiş ve çok sayıda lisansüstü çalışmaya medar olmuştur. Bu tebliğ, Türkiye’de Sahîh-i Buhârî üzerine yapılan lisansüstü tezleri kronolojik bir perspektifle ele alarak alandaki akademik gelişim sürecini incelemektedir. Çalışmada, Türkiye’de ilahiyat fakültelerinin açılmasıyla ortaya çıkan ilk tezlerden günümüze kadar uzanan süreçte konu tercihleri, yöntemsel yaklaşımlar ve akademik üretim yoğunluğu analiz edilmektedir. Bu çalışma; Türkiye’de Sahîh-i Buhârî üzerine hazırlanmış lisansüstü tezleri kapsamlı ve sistematik bir biçimde inceleyerek alandaki akademik üretimin genel görünümünü bütüncül bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Türkiye’de Sahîh-i Buhârî üzerine yapılan lisansüstü tezler, hadis literatürüne önemli katkılar sunmakla birlikte belirli sınırlılıklar da barındırmaktadır. Bu tebliğ, söz konusu tezleri analiz ederek alandaki güçlü yönleri ve ihmal edilen araştırma sahalarını tespit etmeyi hedeflemekte; mevcut tezleri haritalandırarak hem alanın genel eğilimlerini ortaya koymakta hem de gelecekte yapılacak çalışmalar için yeni araştırma imkânlarına işaret etmektedir. Araştırmada veri kaynağı olarak Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde yer alan yüksek lisans ve doktora tezleri kullanılmıştır. “Sahîh-i Buhârî” ve ilgili anahtar kelimelerle taranan çalışmalar, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniğiyle incelenmiştir. Elde edilen veriler; tezlerin yıllara göre dağılımı, konu başlıkları, kullanılan yöntemler ve bağlı bulundukları akademik disiplinler açısından sınıflandırılmıştır. Sonuç olarak; Sahîh-i Buhârî Türkiye’de hadis çalışmalarının merkezî kaynaklarından biri olmayı sürdürmektedir. Türkiye’de akademik hadisiçiliğin ilk dönemlerinde es-Sahîh ile ilgili çalışmaların râvi tenkidi, hadislerin fıkhî yorumları, konu tasnifi ve şerh geleneği gibi alanlarda yoğunlaştığı; ilerleyen süreçte konu çeşitliliğinin arttığı ve modern akademik yöntemlerin kademeli olarak benimsendiği görülmektedir. Bununla birlikte, bazı konuların tekrar eden biçimde ele alındığı, buna karşılık dijital hadis çalışmaları, karşılaştırmalı metin analizleri ve disiplinler arası yaklaşımlar gibi konuların görece sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Bu tebliğ, mevcut literatürdeki boşluklara dikkat çekerek Sahîh-i Buhârî çalışmalarının daha geniş bir metodolojik perspektifle ele alınması gerektiğini savunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hadis, Sahîh-i Buhârî, Türkiye, Akademi, Lisansüstü tezler
The Academıc Trajectory of Sahih Al-Bukhari Studıes In Turkey:
An Analysıs of Postgraduate Theses
Abstract
Sahih al-Bukhari is a work that has been meticulously examined throughout the history of Islamic scholarship, generating a vast body of research and serving as a foundational source for subsequent studies. Having attracted sustained attention from Muslim scholars over the centuries, al-Ṣaḥīḥ has also remained a central focus in the modern period, drawing the interest of both Muslim academics and Orientalist researchers. In Turkey, it has been recognized as one of the principal areas of inquiry among scholars engaged in Islamic studies and has given rise to numerous postgraduate theses. This paper examines postgraduate theses on Sahih al-Bukhari produced in Turkey from a chronological perspective, analyzing the process of academic development in the field. The study investigates topic selection, methodological approaches, and the intensity of academic production from the earliest theses—emerging alongside the establishment of faculties of theology in Turkey—to the present day. It aims to present a comprehensive and systematic evaluation of postgraduate research on Sahih al-Bukhari, thereby offering a holistic overview of scholarly output in this domain. In this context, while postgraduate theses on al-Ṣaḥīḥ in Turkey have made significant contributions to hadith literature, they also exhibit certain limitations. By analyzing these theses, the present study seeks to identify both the strengths of the field and the areas that have been relatively neglected. Furthermore, by mapping existing research, it highlights general trends and points to new directions for future scholarly inquiry. The primary data source for this research consists of master’s and doctoral theses available in the database of the Council of Higher Education (YÖK) National Thesis Center. Studies identified through searches using the keywords “Sahih al-Bukhari” and related terms were analyzed using the content analysis technique within qualitative research methodology. The data obtained were classified according to the distribution of theses by year, subject matter, methodological approaches, and affiliated academic disciplines. In conclusion, Sahih al-Bukhari continues to be one of the central sources of hadith studies in Turkey. In the early phases of academic hadith scholarship in the country, research on al-Ṣaḥīḥ primarily concentrated on narrator criticism, juristic interpretations of hadiths, thematic classification, and the commentary tradition. Over time, however, there has been a noticeable increase in thematic diversity and a gradual adoption of modern academic methodologies. Nevertheless, certain topics continue to be addressed repetitively, while areas such as digital hadith studies, comparative textual analysis, and interdisciplinary approaches remain relatively underexplored. This paper underscores these gaps in the literature and argues for the necessity of approaching Sahih al-Bukhari studies from a broader methodological perspective.
Keywords: Hadith, Sahih al-Bukhari, Turkey, Academia, Postgraduate Theses
Last Comments