HOCA AHMED YESEVÎ’Yİ YENİDEN DÜŞÜNMEK: MODERN DÖNEMDE YESEVÎ İRFANI

Prof. Dr. Ahmet YILDIRIM

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi.

0 536 676 76 89; ayildirim2000@hotmail.com

htps://orsid.org/0000-0002-72973325

Özet: Birey, toplum ve milletler; kendi bünyelerinden çıkmış ve tarihe mal olmuş düşünür ve bilginleri tanımakla kalmayıp onların ilim, hikmet ve kültür hazinesi konumunda olan eserlerini, okuyup inceleyerek, tahlil ve tenkitten geçirip gelecek kuşaklara aktarmakla yükümlüdürler. Bahse konu olan şahsiyet; bir milletin kimliği ve din anlayışının şekillenmesinde en etkili olan birisi olunca, durum daha da önem kazanmaktadır. Hoca Ahmed Yesevî (ö.562/1166), düşünce ve eserleriyle Türkistan Coğrafyasında, Türk ve İslâm dünyasında, bir milletin kimliği ve din anlayışının şekillenmesinde derin izler bırakmış önemli şahsiyetlerden biridir. Dolayısıyla Hoca Ahmed Yesevî’nin İslam kültür ve medeniyetinde, Türk din ve tasavvuf tarihinde ayrı bir yeri, referans değeri ve rehberlik etme yönü vardır. Fikir ve düşüncelerinin etkileri yaşadığı dönemde kalmayıp günümüzde de görülmektedir. Bu yüzden Hoca Ahmed Yesevî’nin günümüze sadece tarihî bir şahsiyet olarak değil, ahlâk, ihlâs, ilim-amel bütünlüğü, irşad sorumluluğu ve benzeri yönler bakımından yeniden okunması ve düşünülmesi ihtiyacı hasıl olmuştur. Onu yeniden anlamak ve düşünmek, sadece menkıbelerini anlatmak değil; hikmetlerini, yetiştirdiği insan tipini ve kurduğu irfan geleneğini çağımıza tercüme etmek demektir. İşte bu sebeple bu tebliğ, Hoca Ahmed Yesevî’nin düşünce dünyasını ve irfanını, modern çağın ihtiyaçları doğrultusunda yeniden değerlendirmeyi hedeflemektedir. Burada temel vurgu, Yesevî irfanının sadece tarihsel bir miras değil, günümüz insanının manevi ve ahlâkî sorunlarına çözüm sunabilecek canlı bir düşünce sistemi olduğunun ortaya konulmasıdır. Bununla Yesevî’nin sadece tarihsel bir şahsiyet değil, aynı zamanda günümüz insanının karşı karşıya olduğu manevi ve ahlâkî sorunlara çözüm sunabilecek güçlü bir irfan geleneğinin temsilcisi olduğu görülmektedir. Zira Hoca Ahmed Yesevî’nin tasavvuf anlayışının temelinde yer alan samimiyet, hizmet, zühd, takvâ,ve ahlak gibi ilkelerinin günümüz insanına sunacağı pek çok şey bulunmaktadır. Mesela, onun en dikkat çekici yönlerinden biri, İslam’ı sade bir dille ve Türkçe olarak halka anlatması, böylece dinî bilgiyi toplumun geniş kesimlerine ulaştırmasıdır. Bu yaklaşım, dini sadece teorik bir bilgi olmaktan çıkarıp yaşanan bir hayat pratiğine dönüştürmüştür. Çünkü günümüzde bireyselleşme, yalnızlık, anlam arayışı ve ahlaki çözülme gibi problemler karşısında Yesevî irfanının sunduğu değerlerin hâlâ geçerli olduğu, özellikle insanın iç dünyasını arındırmaya yönelik öğretileri, modern insanın ruhsal boşluklarını doldurabilecek nitelikte olduğu görülmektedir. Dolayısıyla onun düşüncesinin eğitim, kültür ve toplumsal yapı içinde yeniden yorumlanması gerektiği gerçeği önümüze çıkmaktadır. Bütün bunlar Hoca Ahmed Yesevî’nin düşüncesinin ve irfanının geçmişe ait bir değer değil, günümüz dünyasında da rehberlik edebilecek canlı ve dinamik bir düşünce sistemi olduğunu gerçeğini bizlere hatırlatmaktadır. Zikredilen hususlar tebliğ sınırları çerçevesinde nitel yöntem tercih edilerek incelenecek varılan sonuçlar ortaya konacaktır.